Presentatie in Duitsland over WO2 spellen

27-08-2018 13:17

 

Medio augustus heb ik een bezoek gebracht aan de Duitse stad Bad Neuenahr-Ahrweiler om deel te nemen aan de jaarlijke bijeenkomst van het Europese Spellen Gilde, waar ik al lang lid van ben. Een paar interessante dagen. Aardige mensen ontmoet. Weer veel spellen gezien, in hoofdzaak kwartetspellen en andere kaartspellen, en weer veel geleerd van de leden die een presentatie/lezing gaven. 

Zelf heb ik een PowerPoint presentatie gegeven over het misverstand dat spellen uit de Tweede Wereldoorlog gemaakt zijn als propaganda. Veel auteurs van boeken en andere publicaties over de Tweede Wereldoorlog kopieren elkaars standpunten dat bijvoorbeeld de nazi's doelbewust spellen produceerden om op die slinkse manier hun ideologie in gezinnen op tafel te krijgen. Ook stelt men dat de spellen bedoeld waren om spelenderwijs de onschuldige kinderziel te manipuleren. In 2015 mocht ik op uitnodiging van de Universiteit van Wenen komen aantonen dat dit allemaal onzin was. Daar bleek dat de 'deskundigen' maar een paar oorlogsspellen kenden. Zelf ken ik er meer dan 2700, waarvan ruim 2200 uit mijn eigen verzameling, uit 22 bij WO2 betrokken landen. Dat geeft uiteraard een veel beter beeld. 

Propaganda wordt gemaakt door overheden en politieke groeperingen. Van de meer dan 2700 WO2 spellen die ik ken, zijn er niet meer dan 40 gemaakt in opdracht van een overheid of politieke organisatie. Alle andere spellen en puzzels werden bedacht en geproduceerd door grote en kleine bedrijven die aan de oorlogsstemming geld wilden verdienen. Propaganda is alom aanwezig en wordt de mensen opgedrongen. Spellen en puzzels werden vrijwillig gekocht, betaald met eigen geld, omdat mensen het leuk vonden om spellen te spelen die inhaakten op de populariteit van de oorlog. 

Een ander vooroordeel dat je vaak leest en hoort, is dat (alleen) de nazi's van dit soort spellen maakten. Het is waar dat in Duitsland veel werd geproduceerd maar in Amerika nog veel meer. Ook heb/ken ik veel materiaal uit andere landen. De ergste spellen die ik ken zijn het Duitse 'Juden Raus!', waarbij de spelers poppetjes van joden van het spelbord moeten slaan, en een Amerikaans geduldspelletje waarbij de spelers zo snel mogelijk hun atoombommen op Hiroshima en Nakasaki moeten 'werpen'. Verder worden veel spelconcepten overgenomen: in Duitse spellen moest je Engeland veroveren, Engelse en Canadese spelers moesten Berlijn bombarderen en in diverse Amerikaanse spellen was Tokio het doelwit. Het afgebeelde dartbord uit Amerika is ook veelzeggend.

Overigens vonden de nazi's het spel 'Juden Raus!' een wanproduct. In een heftig krantenartikel werden zowel het spel als de maker met kritiek overladen. Een nazi propagandaleus mocht niet voor een commercieel spel worden gebruikt en het spel gaf een totaal verkeerd beeld van het probleem om de joden te vernietigen, waar heel wat meer voor nodig was dan het werpen van twee dobbelstenen. Van het spel zijn slechts enkele exemplaren over. Van de bedenker is nooit meer iets vernomen...

Mijn lezing, met tal van voorbeelden van spellen, is ook beschikbaar in het Nederlands en Engels.